Wat lees je in dit artikel over je CO2-footprint berekenen?
Wat is een CO2-footprint precies?
Waarom zou je de CO2-footprint van je bedrijf berekenen?
Welke uitstoot telt mee in je CO2-footprint?
Hoe bepaal je de grens van je organisatie?
Hoe bereken je je CO2-footprint stap voor stap?
Waar haal je de juiste emissiefactoren vandaan?
Wat vraagt de CO2-Prestatieladder op trede 1 van je footprint?
Veelgestelde vragen
Waarom zou je de CO2-footprint van je bedrijf berekenen?
Er zijn drie redenen die er in de praktijk toe doen, en klimaatidealisme staat er niet tussen. Dat mag meespelen, maar het is zelden de aanleiding.
- Aanbestedingen. Opdrachtgevers vragen steeds vaker een trede op de CO2-Prestatieladder, of geven gecertificeerde inschrijvers een voordeel bij de beoordeling. Zonder footprint kom je die ladder niet op. Wil je weten hoe dat traject eruitziet, kijk dan bij onze begeleiding bij de CO2-Prestatieladder.
- Kosten. Uitstoot en energierekening lopen grotendeels gelijk op. Een footprint laat zien waar het meeste verbruik zit, en dat is precies waar besparen het meeste oplevert. Bedrijven schrikken vaak van hoeveel er in het wagenpark zit.
- Je keten vraagt erom. Grote afnemers moeten hun eigen scope 3 in beeld brengen. Jouw uitstoot is hun scope 3. Die vraag komt dus vanzelf naar beneden, ook als je zelf nergens toe verplicht bent.
Welke uitstoot telt mee in je CO2-footprint?
De indeling volgt het GHG Protocol, de internationale standaard achter vrijwel elk footprint-systeem. Dat protocol verdeelt uitstoot in drie scopes.
| Scope | Wat het is | Voorbeelden in een MKB-bedrijf |
|---|---|---|
| Scope 1 | directe uitstoot uit bronnen die je zelf bezit of beheert | aardgas voor verwarming, diesel voor bedrijfsbussen, brandstof voor machines en materieel, koudemiddel dat uit een koelinstallatie lekt |
| Scope 2 | indirecte uitstoot door energie die je inkoopt | ingekochte elektriciteit, stadswarmte |
| Scope 3 | overige indirecte uitstoot in je keten | ingekochte materialen, transport door derden, woon-werkverkeer, afvalverwerking, zakelijke vliegreizen |
Voor een eerste footprint zijn scope 1 en 2 het werk. Die gegevens heb je al: ze staan op je energienota’s en je tankpassen. Scope 3 is een verhaal apart, met eigen keuzes over wat je wel en niet meeneemt. Begin daar niet mee.
Hoe bepaal je de grens van je organisatie?
Dit is de stap die de meeste stappenplannen overslaan en waar het in de praktijk misgaat. Voordat je een kilowattuur optelt, moet je vastleggen wat er binnen je organisatie valt. Dat heet de organisatorische grens.
De CO2-Prestatieladder stelt het bepalen van die grens verplicht: het staat in deel 1 van het handboek en geldt op alle treden. Ook zonder certificering is het verstandig, om een simpele reden. Ligt je grens niet vast, dan schuift hij elk jaar een beetje mee met wat toevallig makkelijk te verzamelen was. Je cijfer van dit jaar is dan niet vergelijkbaar met dat van vorig jaar, en daarmee is je hele reductieverhaal waardeloos.
Vragen die je vooraf beantwoordt:
- Welke rechtspersonen tellen mee? Draai je met drie BV’s, dan bepaal je of alle drie erin zitten of alleen de werkmaatschappij.
- Welke vestigingen? Ook het magazijn dat je huurt en de keet op de bouwplaats.
- Wat doe je met geleast materieel? Een bestelbus op leasecontract rijdt op jouw brandstof en hoort meestal bij scope 1.
- En met een pand waarvan je de energierekening niet zelf betaalt? Zit het verbruik in de servicekosten, dan heb je een verdeelsleutel nodig, geen schatting uit het hoofd.
- Tellen onderaannemers mee? Meestal niet in scope 1 en 2, wel als scope 3 zodra je die stap zet.
Leg de antwoorden schriftelijk vast, met de reden erbij. Een auditor vraagt niet of je grens de juiste is, hij vraagt of je hem kunt onderbouwen en consequent toepast.
Twee dingen halen een eerste footprint het vaakst onderuit. Het eerste is een grens die halverwege verschuift: je begint bij de werkmaatschappij en telt gaandeweg toch de bestelbus van de holding mee. Het tweede is een post waarvan de gegevens ontbreken, meestal brandstof of gereden kilometers, die dan met een schatting wordt opgevuld. Allebei kosten achteraf meer tijd dan ze vooraf goed vastleggen, want je basisjaar moet er opnieuw voor worden vastgesteld.
Hoe bereken je je CO2-footprint stap voor stap?
Met je grens op papier wordt het rekenwerk overzichtelijk. Vijf stappen.
- Kies je basisjaar. Neem een volledig kalenderjaar waarvan de administratie compleet is, geen gebroken periode. Dat jaar wordt je vergelijkingspunt voor alles wat erna komt, dus kies geen jaar met een lange bedrijfsstop of een verhuizing erin.
- Verzamel je verbruiksgegevens. Jaarnota van gas en elektriciteit, overzichten van je tankpassen, kilometerregistratie, facturen van propaan of diesel voor materieel. Werk met werkelijke jaarcijfers, niet met voorschotten die je maal twaalf doet.
- Zoek per post de actuele emissiefactor op. Elke energiedrager heeft een eigen factor: zoveel CO2 per liter, per kubieke meter of per kilowattuur.
- Reken om en tel op. De formule is steeds hetzelfde: verbruik x emissiefactor = kilogram CO2. Duizend liter diesel maal de geldende factor per liter geeft de uitstoot van die diesel. Doe dat voor elke post en tel op tot een totaal, dat je omrekent naar ton.
- Leg vast hoe je aan elk getal komt. Welke factuur, welke factor, welk jaar, welke aanname. Dit is het saaiste onderdeel en het enige dat je volgend jaar tijd bespaart. Het is ook waar een auditor als eerste naar kijkt.
We noemen hier bewust geen concrete emissiefactoren. De lijst wordt jaarlijks herzien, dus een getal in een blog is binnen een jaar achterhaald en levert je een cijfer op dat niet klopt. Haal ze altijd vers op bij de bron uit de volgende paragraaf.
Uit de praktijk
Wij zien in de praktijk dat een CO2-footprint die wordt berekend soms een lagere uitstoot laat zien dan er daadwerkelijk is. Dat komt niet altijd door een rekenfout. Vaker ontbreken er gegevens of worden emissiefactoren gebruikt die niet passen bij het betreffende verbruik.
Zo kwamen we bij een bedrijf een CO2-berekening tegen waarin het aardgasverbruik, elektriciteitsverbruik en de brandstof van de bedrijfswagens netjes waren opgenomen. Op het eerste gezicht leek de berekening compleet. Tijdens het nalopen van de bedrijfsactiviteiten bleek echter dat in het magazijn dagelijks een heftruck op LPG werd gebruikt. Het LPG-verbruik was niet meegenomen in de inventarisatie en ontbrak daardoor volledig in de berekende CO2-uitstoot.
Ook bij de emissiefactoren kan het misgaan. Een verouderde factor, een factor voor de verkeerde brandstof of een onjuiste factor voor elektriciteit kan de uitkomst beïnvloeden. De berekening zelf kan rekenkundig dus kloppen, terwijl de uiteindelijke CO2-footprint toch niet juist is.
De les? Begin niet alleen met een spreadsheet, maar kijk eerst goed naar de activiteiten binnen de organisatie. Welke energie wordt ingekocht? Welke brandstoffen worden gebruikt? Zijn er heftrucks, machines, bedrijfswagens of andere verbruikers die gemakkelijk over het hoofd worden gezien? Controleer vervolgens of voor ieder verbruik de juiste en actuele emissiefactor wordt toegepast.
Waar haal je de juiste emissiefactoren vandaan?
Voor de Nederlandse markt is dat co2emissiefactoren.nl. Die lijst wordt beheerd door Rijkswaterstaat en Stichting Stimular, jaarlijks geactualiseerd door een breed panel van experts, met onder meer SKAO als mede-initiatiefnemer.
Een emissiefactor zegt hoeveel CO2 er vrijkomt per eenheid verbruik. Bij brandstof kom je twee varianten tegen: alleen de verbranding, of de verbranding plus de winning en het transport van die brandstof. Dat laatste heet well-to-tank. Welke variant je nodig hebt, hangt af van waarvoor je de footprint gebruikt.
Twee dingen om niet te doen. Gebruik geen buitenlandse lijst, want de Nederlandse elektriciteitsmix wijkt af en je cijfer is dan niet vergelijkbaar met dat van je concurrent in dezelfde aanbesteding. En gebruik geen factorenlijst van drie jaar terug omdat je die nog in een oud rekenblad had staan. Bij een audit is dat een van de eerste dingen die opvalt.
Veelgestelde vragen over je CO2-footprint berekenen
Hoe lang duurt het om een CO2-footprint te berekenen?
Als je administratie op orde is en je grens vaststaat, is het een kwestie van dagen. De praktijk is meestal weerbarstiger: het verzamelen van complete jaargegevens uit verschillende systemen kost de meeste tijd, zeker het eerste jaar.
Welk jaar neem je als basisjaar?
Een volledig kalenderjaar waarvan de cijfers compleet en representatief zijn. Vermijd een jaar met een verhuizing, een overname of een lange stilstand, want dan vergelijk je later met een uitzondering.
Moet je scope 3 meenemen?
Op trede 1 van de CO2-Prestatieladder niet. Zodra je naar trede 2 gaat, of als een grote afnemer erom vraagt, komt scope 3 in beeld.
Wat is het verschil tussen een CO2-footprint en de CO2-Prestatieladder?
De footprint is het cijfer: hoeveel stoot je uit. De CO2-Prestatieladder is het systeem eromheen, met eisen aan je inzicht, je doelen, je maatregelen en je communicatie. De footprint is daarvan de eerste bouwsteen. Meer daarover lees je in wat de CO2-Prestatieladder precies is.
Moet mijn footprint door een externe partij worden gecontroleerd?
Ga je certificeren, dan beoordeelt een certificerende instelling je footprint als onderdeel van de audit. Gebruik je hem alleen intern, dan is dat niet nodig, al is een frisse blik van buiten zelden weggegooid geld.
Wat kost het om een CO2-footprint te laten opstellen?
Dat hangt af van de omvang van je organisatie en van hoe compleet je gegevens zijn. De actuele tarieven en wat er in een traject zit, staan op onze pagina over de begeleiding bij de CO2-Prestatieladder.
Lees meer over de CO2-Prestatieladder
