Veiligheidsladder trede 3: wat moet je aantonen?

Wat is trede 3 van de veiligheidsladder?

De veiligheidsladder, ook wel de Safety Culture Ladder, meet hoe veiligheidsbewust een organisatie werkelijk is. Niet hoeveel regels er op papier staan, maar hoe mensen zich gedragen als niemand meekijkt. De ladder kent vijf treden, van pathologisch (veiligheid is een last) tot vooruitstrevend (veiligheid zit in het DNA).

Trede 3 heet berekenend, of calculatief. Op dit niveau is veiligheid geen losse activiteit meer die opleeft na een incident, maar een vast onderdeel van hoe de organisatie draait. Er is beleid, er zijn afspraken, en die worden ook daadwerkelijk gevolgd en gestuurd.

Wil je eerst het complete beeld van de ladder? Lees dan wat de veiligheidsladder is en hoe de treden zijn opgebouwd.

Waarom is trede 3 sinds 1 juli 2026 verplicht?

De aanjager achter veiligheidsladder trede 3 is ViA, wat staat voor Veiligheid in Aanbestedingen. Dat is een afspraak binnen de Governance Code Veiligheid in de Bouw (GCVB), ondertekend door vrijwel alle grote opdrachtgevers en bouwondernemingen in Nederland. Wie die code tekent, verplicht zich om veiligheid mee te wegen bij aanbestedingen.

Tot 1 juli 2026 lag de lat op trede 2. Sinds 1 juli 2026 geldt minimaal niveau 3 voor alle opdrachtnemers, leveranciers en adviesbureaus. Waterschappen, provincies en gemeenten voeren die eis nu in hun aanbestedingen door.

Twee drempels bepalen samen of het jou raakt:

• Opdrachtwaarde vanaf € 100.000. Onder dat bedrag stelt ViA de eis niet.
• Meer dan 5 medewerkers. Tot en met vijf medewerkers, zzp’ers meegerekend, geldt een volledige vrijstelling zolang de opdracht onder € 100.000 blijft.

Let op dat die twee drempels samen gelden en niet los van elkaar. Ben je met vijf man of minder maar schrijf je in op een opdracht van € 150.000, dan val je dus niet automatisch buiten de eis. De Handreiking ViA voorziet daar in lichtere alternatieven, zoals SCL Light.

Val je binnen de eis en schrijf je in op werk van een GCVB-ondertekenaar, dan moet je je niveau kunnen aantonen. Zonder geldig bewijsmiddel kom je simpelweg niet door de selectie.

Wat moet je op trede 3 aantoonbaar laten zien?

“Aantoonbaar” is een groot woord, dus laten we het concreet maken. Een auditor beoordeelt vijf dingen, en die gaan allemaal over gedrag in plaats van over documenten:

• Eigenaarschap in de lijn. Veiligheid ligt niet bij de KAM-coordinator alleen, maar bij leidinggevenden die er ook op sturen.
• Zichtbare betrokkenheid van de directie. Niet een handtekening onder een beleidsstuk, maar aanwezigheid op de werkvloer en veiligheid als vast agendapunt in het overleg.
• Een meldsysteem dat gebruikt wordt. Meldingen die binnenkomen zijn het bewijs dat mensen zich veilig voelen om iets te zeggen. Nul meldingen is geen goed teken, dat is een stil teken.
• Aantoonbare opvolging. Wat is er met die meldingen gebeurd? Een incident dat is onderzocht en waarna iets veranderde, weegt zwaarder dan tien procedures.
• Consistentie over de tijd. Een auditor beoordeelt een periode, geen momentopname.

Valt je op wat er niet in dit lijstje staat? Een dik handboek. Organisaties die op trede 2 blijven steken hebben zelden een documentatieprobleem, maar bijna altijd een opvolgingsprobleem.

In de trede 3-trajecten die wij begeleiden zien we dat bouwbedrijven vooral struikelen over het aantoonbaar opvolgen van wat er op de bouwplaats wordt gesignaleerd. Het beleid staat dan op papier, maar de praktijk loopt daar nog op achter. Tijdens een werkplekinspectie wordt bijvoorbeeld geconstateerd dat een randbeveiliging ontbreekt, een looproute is geblokkeerd of een onderaannemer niet volgens de afgesproken werkwijze werkt. Het probleem wordt ter plekke opgelost, maar daarna stopt het vaak. De melding wordt niet vastgelegd, de oorzaak wordt niet besproken en bij een volgend project kan precies dezelfde situatie opnieuw ontstaan.

Voor trede 3 is alleen ingrijpen op het moment zelf niet voldoende. De organisatie moet kunnen laten zien dat zo’n constatering wordt geregistreerd, besproken met de verantwoordelijke uitvoerder en waar nodig breder wordt gedeeld. Vervolgens moet duidelijk zijn welke actie is afgesproken en of die actie ook daadwerkelijk is uitgevoerd. Juist daar ziet een auditor het verschil tussen een bouwbedrijf dat veiligheid goed heeft beschreven en een bouwbedrijf dat er structureel op stuurt.

Welke bewijsmiddelen accepteert de GCVB nog?

Hier zit de grootste verandering, en juist die wordt vaak over het hoofd gezien. De lijst met geaccepteerde bewijsmiddelen is per 2026 herzien:

Twee dingen verdienen toelichting.

SCL Light is geen afgezwakt certificaat, maar een ander product. Je ontvangt geen certificaat maar een officieel SCL Light Statement met een trede-indicatie. Dat statement is drie jaar geldig, en in de tussenliggende jaren vindt een beperkte beoordeling door één auditor plaats. Voor organisaties tot en met 50 medewerkers is dit de toegankelijke route.

VCA-MAX telt op dit moment niet. Er loopt een onderzoek naar de gelijkwaardigheid, maar zolang dat niet is afgerond kun je er je ViA-niveau niet mee aantonen.

Let op de woordkeuze. De GCVB spreekt sinds januari 2026 niet meer van treden maar van niveaus, om ruimte te maken voor toekomstige bewijsmiddelen op basis van de Hudson-ladder. Inhoudelijk verandert er niets: trede 3 en niveau 3 zijn hetzelfde. Je komt beide termen voorlopig naast elkaar tegen.

Hoe pak je trede 3 aan als kleine organisatie?

Veel kleine bedrijven zien op tegen de administratie, en dat is begrijpelijk. Toch is de drempel lager dan hij lijkt.

Heb je vijf medewerkers of minder, zzp’ers meegerekend? Dan ben je vrijgesteld zolang de opdracht onder € 100.000 blijft. Ligt de opdrachtwaarde daarboven, dan vervalt die vrijstelling en heb je alsnog een bewijsmiddel nodig. Voor organisaties tot en met 50 medewerkers is SCL Light daarvoor toegevoegd: de lichtste route die de Handreiking ViA erkent.

De praktische winst zit in een omslag in denken: je hoeft geen managementsysteem op te tuigen. Je moet aantoonbaar maken wat je al doet. Denk aan:

• De toolbox die je toch al houdt. Leg vast wanneer, met wie, en waar het over ging.
• Het werkoverleg. Zet veiligheid als vast punt op de agenda en noteer de uitkomst.
• Bijna-ongevallen. Een simpel meldformulier en een korte terugkoppeling zijn genoeg om te laten zien dat er iets met meldingen gebeurt.
• Wat je na een incident veranderde. Dat is precies het bewijs waar een auditor naar zoekt.

Kleine organisaties hebben hier zelfs een voordeel: de lijnen zijn kort, dus gedrag verandert sneller dan bij een organisatie met vijf managementlagen.

Hoe lang duurt het om trede 3 te halen?

Daar is geen vast antwoord op, en iedereen die je een harde termijn belooft, gaat voorbij aan hoe de audit werkt. Een auditor beoordeelt een periode, geen momentopname. Je kunt dus niet in een paar weken naar trede 3 toewerken en dan de audit inplannen.

Wat de doorlooptijd vooral bepaalt:

• Je startpunt. Zit je al op trede 2 met een werkend meldsysteem, dan is de afstand klein.
• De omvang van je organisatie. Meer locaties en meer lagen betekent meer tijd om gedrag consistent te krijgen.
• Of registratie al gewoon is. Organisaties die al vastleggen wat ze doen, hoeven vooral te ordenen. Organisaties die dat niet doen, moeten eerst een gewoonte opbouwen.

De grootste vertrager is bijna nooit de techniek of de papierwinkel. Het is de tijd die nodig is om nieuw gedrag zichtbaar te maken in de dagelijkse praktijk.

Veelgestelde vragen

Is de veiligheidsladder verplicht?
Niet wettelijk. De veiligheidsladder is geen wet, maar een eis die opdrachtgevers stellen. Werk je voor ondertekenaars van de Governance Code Veiligheid in de Bouw, dan is het in de praktijk wel verplicht: zonder geldig bewijsmiddel kom je niet door de aanbesteding.

Wat is het verschil tussen trede 2 en trede 3?
Op trede 2 bestaan de regels en procedures. Op trede 3 worden ze aantoonbaar toegepast en gestuurd. Het verschil zit in bewijs van gedrag, niet in meer documentatie.

Geldt de ViA-eis ook voor kleine bedrijven?
Deels. Tot en met vijf medewerkers, zzp’ers meegerekend, ben je volledig vrijgesteld zolang de opdracht onder € 100.000 blijft. Gaat het om een opdracht vanaf € 100.000, dan vervalt die vrijstelling en moet je alsnog een bewijsmiddel kunnen laten zien. Voor organisaties tot en met 50 medewerkers is SCL Light daarvoor de lichtste erkende route.

Waarom spreekt de GCVB nu van niveaus in plaats van treden?
Om ruimte te maken voor toekomstige bewijsmiddelen op basis van de veiligheidsladder van Hudson. Inhoudelijk is er niets veranderd: niveau 3 is hetzelfde als trede 3.

Telt VCA-MAX als bewijs voor trede 3?
Op dit moment niet. VCA-MAX is nog niet opgenomen in de lijst met geaccepteerde bewijsmiddelen. Er loopt een gelijkwaardigheidsonderzoek.