Wat lees je in dit artikel over de arbeidshygienische strategie?
Wat is de arbeidshygienische strategie?
Welke stappen kent de arbeidshygienische strategie?
Wat is de relatie tussen de arbeidshygienische strategie en de RI&E?
Hoe pas je de arbeidshygienische strategie toe in het Plan van Aanpak?
Wanneer mag je kiezen voor persoonlijke beschermingsmiddelen?
Welke rol speelt de arbeidshygienische strategie bij een arbeidsongeval en ongevalsonderzoek?
Wat is de relatie tussen de arbeidshygienische strategie en de RI&E?
De RI&E brengt in kaart welke veiligheids en gezondheidsrisico’s binnen een organisatie aanwezig zijn, hoe groot die risico’s zijn en welke maatregelen nodig zijn. Het bijbehorende Plan van Aanpak vertaalt de bevindingen vervolgens naar concrete acties.
Juist bij het bepalen van die maatregelen komt de arbeidshygienische strategie om de hoek kijken. Stel dat tijdens een RI&E wordt vastgesteld dat medewerkers risico lopen om van hoogte te vallen. Alleen opnemen dat medewerkers een harnas moeten dragen, is dan te kort door de bocht. Eerst moet worden onderzocht of het valgevaar kan worden voorkomen en of een collectieve oplossing mogelijk is.
Dat vraagt om meer dan een checklist afvinken. Je moet werkzaamheden daadwerkelijk bekijken en begrijpen hoe medewerkers in de praktijk werken. Dat is ook een van de redenen waarom er bij het zelf opstellen van een RI&E risico’s bestaan wanneer de benodigde kennis of praktijkervaring ontbreekt.
Uit de praktijk
Tijdens het uitvoeren van een RI&E bij een bedrijf dat zonnepanelen installeert, zagen we hoe belangrijk deze volgorde in de praktijk is. De monteurs werkten regelmatig op platte daken en gebruikten persoonlijke valbeveiliging: een harnas met een vallijn. Het bedrijf ging ervan uit dat het valgevaar daarmee goed was beheerst.
Er was inderdaad een veiligheidsmaatregel getroffen. Toch was dit niet de meest passende oplossing volgens de arbeidshygienische strategie. Op de betreffende daken kon namelijk collectieve dakrandbeveiliging worden toegepast. Een collectieve maatregel heeft voorrang op persoonlijke bescherming als deze redelijkerwijs kan worden toegepast.
Tijdens de RI&E werd bovendien duidelijk waarom dit ook in de dagelijkse praktijk een betere oplossing was. De vallijnen raakten regelmatig in de knel bij de onderconstructie van de PV installatie. Medewerkers vonden de lijnen daardoor hinderlijk en dreigden ze niet altijd of niet correct te gebruiken.
Met collectieve dakrandbeveiliging werd het valgevaar voor iedereen beheerst zonder dat iedere medewerker tijdens het werk afhankelijk was van een harnas en vallijn.
De les? Een goede RI&E kijkt niet alleen of er een maatregel aanwezig is. Je kijkt ook of de juiste maatregel is gekozen en of deze in de praktijk daadwerkelijk werkt.
Hoe pas je de arbeidshygienische strategie toe in het Plan van Aanpak?
Na het inventariseren en beoordelen van de risico’s volgt het Plan van Aanpak. Hierin leg je vast welke maatregelen worden genomen, wie daarvoor verantwoordelijk is en wanneer ze worden uitgevoerd. Het Plan van Aanpak vormt daarmee de praktische schakel tussen risico’s herkennen en ze daadwerkelijk beheersen.
Bij iedere maatregel is het verstandig om de arbeidshygienische strategie bewust langs te lopen. Kunnen we het gevaar helemaal wegnemen? Zo niet, kunnen we het risico bij de bron beperken? Is een collectieve oplossing mogelijk? En pas daarna: welke individuele maatregelen of persoonlijke beschermingsmiddelen zijn nog nodig?
Dat voorkomt dat een Plan van Aanpak een lijst wordt met snelle oplossingen die het achterliggende probleem niet oplossen.
Wil je hiermee zelf aan de slag? In ons artikel over het Plan van Aanpak voor de RI&E leggen we uitgebreider uit hoe je risico’s omzet in concrete verbetermaatregelen. Ook voor een RI&E bij kleine bedrijven blijft het belangrijk om deze afweging zorgvuldig te maken.
Nog een praktisch voorbeeld: lawaai in de werkplaats
Stel dat uit de RI&E blijkt dat medewerkers in een werkplaats dagelijks aan veel lawaai worden blootgesteld. Gehoorbescherming uitdelen lijkt een snelle en praktische oplossing. Toch begin je daarmee onderaan de arbeidshygienische strategie.
Eerst kijk je of het lawaai bij de bron kan worden verminderd. Kan bijvoorbeeld een stillere machine worden gebruikt of kan het proces anders worden ingericht? Is dat onvoldoende mogelijk, dan kun je kijken naar collectieve oplossingen, zoals het omkasten of afschermen van een lawaaiige machine.
Pas wanneer maatregelen hoger in de strategie het risico niet voldoende beheersen, komt persoonlijke gehoorbescherming nadrukkelijk in beeld.
Dat betekent overigens niet dat je gehoorbescherming achterwege laat zolang andere maatregelen worden onderzocht. Waar directe bescherming nodig is, moet je uiteraard handelen. Het verschil zit in het uitgangspunt: een PBM is niet automatisch de structurele eindoplossing.
Wanneer mag je kiezen voor persoonlijke beschermingsmiddelen?
Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn soms noodzakelijk. Denk aan veiligheidsschoenen, handschoenen, adembescherming, gehoorbescherming of persoonlijke valbeveiliging. De fout zit dus niet in het gebruik van PBM’s. Het probleem ontstaat wanneer ze als eerste en enige oplossing worden gekozen terwijl een effectievere maatregel hoger in de arbeidshygienische strategie mogelijk is.
Dat heeft ook een praktische reden. Een technische of collectieve maatregel beschermt medewerkers vaak zonder dat zij daar bij iedere handeling zelf iets voor hoeven te doen. Een PBM moet daarentegen geschikt zijn, goed passen, correct worden gebruikt en onderhouden. De bescherming is daardoor sterker afhankelijk van menselijk handelen.
Vraag jezelf bij een risico daarom niet alleen af: “Welke bescherming heeft mijn medewerker nodig?” Begin een stap eerder: “Kunnen we voorkomen dat onze medewerker überhaupt aan dit gevaar wordt blootgesteld?”
Die manier van denken is precies wat de arbeidshygienische strategie probeert te bereiken.
Welke rol speelt de arbeidshygienische strategie bij een arbeidsongeval en ongevalsonderzoek?
Na een arbeidsongeval is het niet voldoende om alleen te kijken naar de laatste handeling van de betrokken medewerker. Een goed ongevalsonderzoek onderzoekt wat er is gebeurd, waarom het kon gebeuren en welke maatregelen nodig zijn om herhaling te voorkomen. Daarbij worden ook relevante documenten, waaronder de RI&E, werkinstructies en veiligheidsprocedures, betrokken.
De arbeidshygienische strategie biedt daarbij een nuttig kader. Was het risico bekend? Stond het in de RI&E? Welke maatregelen waren getroffen? En is onderzocht of het risico bij de bron of met een collectieve maatregel kon worden aangepakt?
Stel dat iemand valt terwijl persoonlijke valbeveiliging niet goed is gebruikt. Dan is de conclusie “medewerker had zijn harnas beter moeten gebruiken” te eenvoudig. Je wilt ook weten waarom het werk afhankelijk was van die persoonlijke maatregel en of een oplossing hoger in de arbeidshygienische strategie mogelijk was.
Daarmee helpt ongevalsonderzoek niet alleen om de directe oorzaak te vinden, maar vooral om structureel betere maatregelen te nemen en herhaling te voorkomen.
De arbeidshygienische strategie maakt je RI&E praktisch
De arbeidshygienische strategie is uiteindelijk geen theoretisch stappenplan dat alleen in de Arbowet thuishoort. Het is een praktische manier van denken over veiligheid en gezondheid op het werk.
Een RI&E vertelt je waar de risico’s zitten. De arbeidshygienische strategie helpt vervolgens bepalen hoe je die risico’s het beste aanpakt. Door eerst naar de bron en collectieve oplossingen te kijken, voorkom je dat veiligheid te veel afhankelijk wordt van procedures, gedrag of persoonlijke beschermingsmiddelen.
Dat levert vaak maatregelen op die niet alleen veiliger zijn, maar ook beter aansluiten bij het dagelijkse werk.
Wil je weten of jouw RI&E compleet en actueel is en of de gekozen maatregelen aansluiten bij de arbeidshygienische strategie? Laat IVARBO je RI&E opstellen of neem contact met ons op voor praktisch advies over veilig en gezond werken.
Lees meer over veilig werken
