Wat lees je in dit artikel over de RI&E in de bouw?
Wat maakt een RI&E in de bouw anders?
Is een RI&E verplicht voor een bouwbedrijf?
Welke risico’s horen in de RI&E van een bouwbedrijf?
Bedrijfs-RI&E, V&G-plan of TRA: wat heb je wanneer nodig?
Kun je de RI&E Bouwnijverheid gebruiken?
Hoe stel je de RI&E voor je bouwbedrijf op?
Wat gaat er in de praktijk mis?
Hoe pakt IVARBO het aan?
Veelgestelde vragen
Welke risico’s horen in de RI&E van een bouwbedrijf?
De Arbowet schrijft geen lijstje voor: je moet de risico’s van jouw werk in kaart brengen. In de bouw komen deze thema’s vrijwel altijd terug.
| Risico | Waar het in de praktijk zit | Richting van de maatregel |
|---|---|---|
| Valgevaar | Steigers, daken, sparingen, ladders, hoogwerkers | Randbeveiliging en veilige toegang boven persoonlijke bescherming |
| Aanrijdgevaar | Kranen, shovels, vrachtverkeer op de bouwplaats en in de omgeving | Rijroutes en loopzones scheiden, zichtveld en signalering |
| Machines en handgereedschap | Zaagtafels, slijptollen, boormachine, cirkelzaag | Afscherming, keuring, instructie en toezicht |
| Gevaarlijke stoffen | Kwartsstof bij zagen en frezen, pur en kit, chroom-6, asbest, dieselmotoremissie | Bronafzuiging, nat werken, blootstelling registreren |
| Lawaai en trillingen | Sloopwerk, breken, trilplaten | Stiller materieel, blootstellingsduur begrenzen |
| Fysieke belasting | Tillen, dragen, werken in ongunstige houding | Hulpmiddelen, logistiek anders inrichten |
| Werkdruk en PSA | Strakke planning, meerwerk, agressie van derden | Planning realistisch maken, meldcultuur |
| Onderaannemers en instructie | Wisselende ploegen, taalverschillen | Startwerkinstructie, afspraken vastleggen in de keten |
Bij elk risico hoort een inschatting van hoe erg en hoe waarschijnlijk. Een gestructureerde methode maakt die weging navolgbaar en voorkomt onderbuikgevoel. In de praktijk werkt de aanpak waarmee je risico’s beoordeelt met Kinney & Wiruth hiervoor goed. Vergeet daarbij niet vast te leggen welke persoonlijke beschermingsmiddelen in de RI&E horen, en waarom.
Bedrijfs-RI&E, V&G-plan of TRA: wat heb je wanneer nodig?
Hier gaat het in de bouw het vaakst mis. Drie documenten die op elkaar lijken, maar op een ander niveau werken.
| Document | Niveau | Wanneer | Wie stelt op | Grondslag |
|---|---|---|---|---|
| RI&E met plan van aanpak | Je hele bedrijf | Altijd, vanaf 1 werknemer | De werkgever | Arbowet art. 5 |
| V&G-plan | Eén bouwproject | Bij bijzondere gevaren of meldingsplichtig werk | De opdrachtgever, in de ontwerpfase | Arbobesluit art. 2.28 |
| TRA | Eén taak of handeling | Bij risicovol werk dat je niet standaard doet | Uitvoerende partij | Praktijk en VCA-eis, niet één wetsartikel |
Een project is meldingsplichtig als het werk langer dan 30 werkdagen duurt en er meer dan 20 werknemers tegelijk aan werken, of als het meer dan 500 mensdagen omvat. Dan moet de opdrachtgever een V&G-plan laten opstellen, en dat plan hoort bij de start van het werk op de bouwplaats beschikbaar te zijn. Het is nadrukkelijk een levend document: verandert het inzicht in risico’s en gevaren, dan gaat het plan mee.
Let op de nuance rond “een RI&E per bouwplaats”, een term die je vaak tegenkomt. De wettelijke RI&E-plicht zit op bedrijfsniveau. Wat je per project regelt, loopt via het V&G-plan en via TRA’s, en vaak ook via eisen die je opdrachtgever of je VCA-certificaat stelt. Dat is geen woordspelletje: het bepaalt wie het document moet maken en waarop de Arbeidsinspectie je aanspreekt.
Wil je dieper op het projectniveau in? Bekijk dan hoe je een V&G-plan laat opstellen, wat de taken van de V&G-coördinator zijn, en gebruik dit voorbeeld van een taak risico analyse als vertrekpunt.
Kun je de RI&E Bouwnijverheid gebruiken, en moet je ‘m laten toetsen?
De bouw heeft een eigen erkend branche-instrument: de RI&E Bouwnijverheid, uitgegeven via Volandis. Het is een online applicatie waarmee je zelf je RI&E en plan van aanpak opstelt, en hij is erkend door het Steunpunt RI&E. Dat erkende stempel heeft een praktisch gevolg voor de toetsing:
- T/m 25 medewerkers, opgeteld over al je locaties, en je gebruikt het erkende branche-instrument: toetsing is niet verplicht.
- Meer dan 25 medewerkers: je RI&E moet getoetst worden door een gecertificeerde kerndeskundige of arbodienst.
Vrijstelling van toetsing betekent overigens niet dat de lat lager ligt. Je moet nog steeds een volledig, actueel en kloppende RI&E met plan van aanpak hebben.
En daar zit de valkuil: een branche-instrument is een prima startpunt, maar het is een vragenlijst, geen rondgang over je projecten. Vul je hem generiek in, dan krijg je een document dat op papier klopt en op de bouwplaats niets stuurt. Wil je zelf aan de slag, lees dan eerst wat er misgaat bij de RI&E zelf opstellen.
Hoe stel je de RI&E voor je bouwbedrijf op?
- Bepaal je scope. Niet alleen de werkplaats en het kantoor, maar ook de projecttypen die je aanneemt: nieuwbouw, renovatie, sloop, onderhoud. Elk type heeft een ander risicoprofiel.
- Inventariseer per bouwfase. Loop het werk door zoals het echt gaat: opbouw, ruwbouw, afbouw, oplevering. Praat met de uitvoerder en met de mensen op de steiger, niet alleen met kantoor.
- Beoordeel en prioriteer. Weeg kans en effect, zodat je weet welke drie dingen als eerste moeten. Een voorbeeld-RI&E laat zien hoe zo’n uitwerking eruitziet.
- Maak het plan van aanpak concreet. Elke maatregel krijgt een eigenaar en een datum. Zonder die twee blijft het een wensenlijst. Zie ook: het plan van aanpak bij de RI&E.
- Laat toetsen als dat moet. Boven de 25 medewerkers is dat geen keuze.
- Houd hem actueel. Nieuw materieel, een ander type project, een ongeval of een bijna-ongeval: allemaal aanleiding om bij te werken.
Wat gaat er in de praktijk mis bij een RI&E in de bouw?
- Het branche-instrument generiek invullen. Alle vinkjes staan goed, maar er staat niets in over de sloopklus van volgend kwartaal.
- Onderaannemers buiten beeld laten. Je RI&E gaat over je eigen mensen, maar de risico’s op het bouwproject ontstaan juist in de samenwerking.
- Niet actualiseren. Een RI&E van vier jaar oud beschrijft materieel dat je niet meer hebt en werk dat je niet meer doet.
- Een plan van aanpak zonder eigenaar. Maatregelen die van niemand zijn, gebeuren niet.
- Het V&G-plan aanzien voor de RI&E. Twee documenten, twee niveaus, twee verantwoordelijken. Wie het ene invult en denkt daarmee ook het andere te hebben, mist er één.
Uit de praktijk
Bij IVARBO komen we regelmatig bouwbedrijven tegen die de RI&E met de Volandis-tool hebben ingevuld. Dat is een bruikbaar instrument, maar in de praktijk zien we dat de RI&E soms volledig achter een bureau wordt opgesteld, zonder controle op de feitelijke situatie op de bouwplaats. Daardoor blijven belangrijke risico’s buiten beeld.
Zo begeleidden wij een aannemer die zijn RI&E zelf had ingevuld. Op papier leek alles in orde. Tijdens onze rondgang op de bouwplaats bleek echter dat meerdere steigers niet op de juiste manier waren opgebouwd. Leuningen en andere noodzakelijke beveiligingen ontbraken, waardoor het risico op vallen van hoogte aanzienlijk was. Ook werd op een dak binnen twee meter van de dakrand gewerkt, terwijl geen dakrandbeveiliging of andere passende valbeveiliging was aangebracht.
Deze situaties waren niet concreet terug te vinden in de RI&E. Ook het Plan van Aanpak bevatte vooral algemene maatregelen, zonder duidelijke acties, verantwoordelijken en termijnen. Samen met de ondernemer hebben we de RI&E aangevuld op basis van de werkelijke situatie en de noodzakelijke verbeteringen vertaald naar een praktisch Plan van Aanpak.
Het resultaat was geen volledig nieuwe RI&E, maar wel een document dat daadwerkelijk aansloot op de werkzaamheden. Een branche-instrument is een goed vertrekpunt, maar een RI&E wordt pas waardevol wanneer deze ook op de bouwplaats wordt getoetst.
Hoe pakt IVARBO de RI&E voor bouwbedrijven aan?
Wij komen langs, kijken mee op je projecten en leveren een RI&E die je uitvoerder ook echt gebruikt. In grote lijnen werkt dat zo:
- Intake. Wat voor werk doe je, met hoeveel mensen, en wat ligt er al?
- Inventarisatie ter plekke. Op locatie en op de bouwplaats, in gesprek met de mensen die het werk doen.
- Rapport en plan van aanpak. Concrete maatregelen, met eigenaar en termijn.
- Toetsing regelen als je boven de 25 medewerkers zit.
De kosten voor een RI&E laten opstellen beginnen bij ons vanaf €1.500. Bekijk wat er precies bij hoort op onze pagina over RI&E laten opstellen. Zit je met bedrijfshulpverlening op de bouwplaats, dan sluit onze BHV-cursus voor de bouw daar direct op aan.
Veelgestelde vragen
Is een RI&E verplicht in de bouw?
Ja, vanaf één werknemer, op grond van artikel 5 van de Arbowet. Het plan van aanpak hoort daar wettelijk bij.
Moet er per bouwplaats een aparte RI&E zijn?
De wettelijke RI&E-plicht geldt voor je bedrijf. Per project regel je de veiligheid via het V&G-plan en via TRA’s, en soms via eisen van je opdrachtgever of je VCA-certificaat.
Wat is het verschil tussen een RI&E en een V&G-plan?
De RI&E gaat over de risico’s van je bedrijf en volgt uit de Arbowet. Het V&G-plan gaat over één bouwproject, wordt door de opdrachtgever opgesteld en volgt uit het Arbobesluit.
Moet een bouwbedrijf de RI&E laten toetsen?
Boven de 25 medewerkers altijd, door een gecertificeerde kerndeskundige. T/m 25 medewerkers hoeft het niet als je een erkend branche-instrument zoals de RI&E Bouwnijverheid gebruikt.
Hoe vaak moet je de RI&E actualiseren?
Zodra er iets wezenlijk verandert: ander werk, nieuw materieel, een verbouwing, een ongeval. In de bouw is jaarlijks tegen het licht houden een verstandige gewoonte.
Geldt de RI&E ook voor onderaannemers en zzp’ers op mijn project?
Zij zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen personeel. Als hoofdaannemer regel je de afstemming op de bouwplaats, en dat leg je vast in het V&G-plan en in je werkafspraken.
Lees meer over veilig werken
